تاریخی از پنجشـيريان

پنجشـيريان عقيده دارند که زال پسرش رستم را از رفتن به پنجشير منع نموده وبه وی چنين توصيه کرده

به کجکن مـرو ای پسر زنهـار که سم ستورت شود پاره پار

که دريای پر قهر دارد ستيز گياهـی ندارد بجز سنـگ تيز

مردم پنجشير هر دو بيت متذکره را مربوط به شاهنامه فردوسی ميدانند.
عبور فاتحين:دره زيبای پنجشير در دل تاريخ از جهت داشتن معادن قيمتی و عبور شاهراه مهم تجارتی و لشکر کشی فاتحين از ساحات شمال و جنوب هندوکش شهرت فراوانی داشته است.
تاريخ پنجشير قبل از اسکندر چندان روشن نيست ولی معمولاّ می پندارند که اسکندر مقدونی در بهار ۳۲۷ قبل از ميلاد دره پنجشير را عبور کرده و به دراپاسکا(اندراب)رفته است و از راه کوشان دره غوربند بر ته است و به قولی دو باره کوتل خاواک را عبور کرده و به کاپيسا آمده است

نظامی گنجوی در سکندر نامه اشاره به لشکر کشی اسکندر به پنجشير تحت عنوان(گشودن اسکندر دژ دربند را بدعای زاهد)دارد.در سکندر نامه آمده است که سکندر خطاب به لشکريانش گويد

به لشکر بفرمود تا شد هزار درآيـند پـيـرامن آن حصـار

بخـر سنـگ غضبان خرابش کنند به سيلاب خـون غرق آبش کنند

چهـل روز لشکر شغب ساختنـد کز آن دژ کلوخی نيـنداختند

سپس سکندر رو به زاهدگوشه نشينی کرد و ازوی استمداد جست زاهد از سوز دل دعا نمود و آن دژ بيفتاد و افرداش سر تسليم نهادند
دربند ناحيه ايست در ابتدای پنجشير و خرابه (حصار دربند) تا هنوز در آنجا باقيست